1967-ci ilin qışında Kemerovoda yüksək vəzifəli məmur, lap yaxın zamanlarda SSRİ kənd təsərrüfatı nazirinin müavini təyin olunacaq Aleksandr Rudoy güllələnərək edam edildi. Onun edamının dəqiq tarixi məlum deyil. Cinayət işi hələ də məxfidir. O, siyasi motivlərə və ya korrupsiya cinayətlərinə görə deyil, qətl və zorlama ittihamlarına görə ən ağır cəzaya məhkum edilmişdi.

1966-cı il sentyabrın 17-də traktorçu İvan Lazarev Kemerovo vilayətinin Mariinsk rayonunda, Pokrovka kəndinin yaxınlığında tarlanı şumlayırdı. Samanın içində qara bir şey gördü və orada dəmir parçası olub-olmadığını yoxlamaq qərarına gəldi. Maşını saxladı və dəhşətə gəldi: saman topasının içində embrion vəziyyətində yanmış bir qızın cəsədi uzanmışdı.

Traktorçu kömək üçün kəndə qaçdı. Axşama yaxın hadisə yerinə milis əməkdaşları gəldilər. Həlak olan qızı tanımaq mümkün olmadı — cəsədin toxumaları, o cümlədən üzü sümüklərədək yanmışdı. Yaxınlıqda kimliyini müəyyənləşdirməyə kömək edə biləcək heç bir əşya yox idi. Yeganə ipucu yaxınlıqdakı avtomobil izi idi. Təkər izinin eninə və protektor naxışına əsasən müəyyən edildi ki, bu, QAZ-21 “Volqa”nın təkər izidir.

Milis əməkdaşları və könüllü köməkçilər həlak olan qızın kimliyini müəyyənləşdirmək, cinayətin şahidlərini və ya heç olmasa “Volqa”nı görən şəxsləri tapmaq ümidi ilə bütün yaxınlıqdakı kəndləri dolaşırdılar. Bir neçə gün sonra “Antibesski” sovxozunun traktorçusu Pankraşin məntəqəyə gəlib tarlada qadın əşyalarının səpələndiyini bildirdi. Əməliyyatçılar həmin əşyaların arasında fotoşəkillər tapdılar. Onlardan ikisinin üzərində “Çumay”, bir neçəsinin üzərində isə “Maşadan Qalyaya”, “Anyadan Qalyaya” yazılmışdı. İmzasız bir fotoşəkildə isə bir qızın portreti vardı.

Çumaya göndərilən əməliyyatçılar şəkildəki qızın Tomsk Politexnik İnstitutunun ikinci kursunda oxuyan Qalina Aleksandrovskaya olduğunu öyrəndilər. Qalyanın atası Mixail İvanoviç əlil, müharibə iştirakçısı idi, məktəbdə işləyirdi və hörmətli insan sayılırdı. Qalyanın böyük qardaşı da Tomskda həmin institutda oxuyurdu, beşinci kursda idi. 

Tomsk Universitetinə sorğu göndərildi. Oradan bildirdilər ki, tələbə qız bir neçə gün əvvəl evə gedib. Həmin vaxt dərslər oktyabrda başlayırdı. Ona qədər tələbələr məhsul yığımına, universitet və yataqxanaların təmirinə cəlb olunurdular. Qalya işini vaxtından əvvəl başa çatdıraraq valideynlərini ziyarət etmək üçün evə gedib. 

Qızın qardaşını dindirməyə çağırdılar. O, danışdı ki, bacısını gecə Tomsk–Mariinsk elektrik qatarına mindirib, Mariinskdən doğma kəndlərinə gedə bilməsi üçün ona üç rubl verib və tapşırıb ki, avtobusu gözləsin, yolüstü maşına minməsin.

Əsas versiya belə idi: qızı maşınla aparıblar, zorlayıb öldürüblər və izləri gizlətmək üçün cəsədini yandırıblar. Yeganə ipucu hadisə yerinin yaxınlığında izi aşkar edilmiş “Volqa” olaraq qalırdı.

Milis əməkdaşları qətl günü yoldan bir qədər aralıda kapotunda maral fiquru olan açıq rəngli QAZ-21 “Volqa”nı görən iki şahid tapdılar. Sonra maşın oradan getmiş, saman topası isə alışmışdı. Lakin yerli sakinlər baş verən hadisə ilə “Volqa” arasında əlaqə qurmamışdılar.

QAZ-21 nomenklatura avtomobili idi. Şəxsi mülkiyyətdə ona nadir hallarda rast gəlinirdi və adətən sahibinin xüsusi statusunun göstəricisi sayılırdı: belə avtomobillər görkəmli alimlərə, kosmonavtlara, əməkdar artistlərə verilirdi.

Dəmir yolu vağzalındakı bufetdə çalışan satıcı fotoşəkildən Qalyanı tanıdı və bildirdi ki, onun yanına bir kişi əyləşib, sonra onlar birlikdə maşına gediblər.

Milis əməkdaşları həmin gün yolüstü maşınla gedən bir ovçu ailəsinin də izinə çıxdılar. Onları məhz kapotunda maral fiquru olan açıq rəngli “Volqa” aparmışdı. Sürücü yerli deyildi və ailənin xoşuna gəlməmişdi, çünki onlardan üçqat pul almışdı. Qəzəblənən ovçu daha heç kimin həmin sürücünün toruna düşməməsi üçün avtomobilin nömrəsini yadda saxlamağa çalışmışdı. Lakin dörd rəqəmdən yaddaşında yalnız ikisi qalmışdı — “bir” və “yeddi”. “Volqa”nı görən başqa şahidlər də vardı. Bir kişi bu avtomobilin sürücüsünün çayda avtomobilin oturacaq üzlüklərini yuduğunu görmüşdü.

“Dövlət nömrə nişanlarında “bir” və “yeddi” rəqəmləri olan “Volqa”ların siyahısı göndərildi. Bütün vilayət üzrə onların sayı cəmi üç idi. Onlardan biri vilayət icraiyyə komitəsinin balansında, digəri Belovo rayonunda taksi parkının, üçüncüsü isə Prokopyevskdə yenə taksi parkının balansında idi. 

Son iki variantı yoxlamağa başladıq. Lakin məlum oldu ki, Prokopyevskdəki avtomobil işlək vəziyyətdə deyil. Belovo rayonundakı avtomobil isə oradan çıxmamışdı — bunu yüzlərlə şahid təsdiqləyirdi. Sonra məlumat daxil oldu ki, sentyabrın 5-dən 17-dək Mariinsk və ona bitişik Tyajin rayonlarının ərazisində Kemerovo vilayət icraiyyə komitəsinin kənd təsərrüfatı idarəsinə məxsus, həmin idarənin rəis müavini Rudoya təhkim edilmiş 47-71 KEJ nömrəli “Volqa” olub. Avtomobili sürücü Vladimir Yedakin idarə edirdi”, — Cinayət-Axtarış İdarəsinin işi araşdırmaq üçün Mariinska göndərilmiş əməliyyat müvəkkili İvan Kuzminov xatırlayırdı. 

Şübhələr Vladimirə yönəldi. O, Qalyanı maşına mindirib aparan sürücünün təsvirinə uyğun gəlirdi. Lakin onu həbs etməyə tələsmədilər. Əvvəlcə rəhbəri Rudoyla danışmaq qərarına gəldilər. Onu elə-belə çağırmaq mümkün deyildi. Görüş üçün Kemerovo vilayət partiya komitəsinin birinci katibi Afanasi Yeştokindən icazə istədilər

“Vəziyyət gərgin idi. Qısa söhbətdən sonra ondan üzr istədilər və gözləməsini xahiş etdilər. Rudoyun çox əsəbi olduğunu müşahidə etdik. Qəzet oxumağa başladı, amma onu tərsinə tutmuşdu. Sonra narazılıq etməyə başladı: ‘Nə qədər gözləmək olar? Mən məhsul yığımının nəticələri ilə bağlı vilayət partiya komitəsinin plenumunda məruzə edəcəyəm, diqqətimi cəmləməliyəm’. Onu buraxanda vidalaşmadan sürətli addımlarla çıxıb getdi. Onun əsəbiliyi bizə cinayət barədə nəsə bildiyini ehtimal etməyə əsas verdi”, — İvan Kuzminov xatırlayırdı.

Rudoy milis əməkdaşlarına bildirdi ki, sürücü ilə birlikdə 20 gün Mariinsk rayonunda ezamiyyətdə olub, oteldə ayrı-ayrı otaqlarda qalıblar və sentyabrın 18-də, qətldən bir gün sonra birlikdə geri qayıdıblar. 

Yedakini evinin yaxınlığında saxladılar. Lakin onun alibisi var idi. Arvadı ona ultimatum vermişdi: ya kartof qazmağa gəlir, ya da Mariinskdə həmişəlik qala bilər. Rəhbəri vəziyyəti nəzərə alaraq onu ezamiyyətdən vaxtından əvvəl buraxmışdı. Özü onu hava limanına qədər aparmış və Kemerovoya gedən təyyarəyə mindirmişdi. Yedakinin biletləri özündə qalmışdı. Onun kartof qazdığını təsdiqləyən şahidlərin sayı onlarla idi.

“Yedakin sentyabrın 19-da, bazar ertəsi işə çıxdığını və qaraja gəldikdən sonra avtomobili yoxladığını bildirdi. Yedakin oturacaqların üstündəki məxmər üzlüklərin yuyulduğuna, sərnişin salonunda rezin ayaqaltının olmadığına, ayaqaltının altındakı karton altlığın bir hissəsinin qoparılıb götürüldüyünə, ventilyator qayışının və baqajda olan baltanın itdiyinə diqqət yetirdi. Baqajda, alət çantasının içində yaşıl rəngli qadın baş yaylığı tapdı”, — cinayətin açılmasında iştirak etmiş Kemerovo vilayəti prokurorluğunun baş müstəntiqi Qorojeev 1969-cu ildə “İstintaq təcrübəsi” jurnalında yazırdı. 

Üzlüklər yuyulmuş olsa da, onların üzərində qonur ləkələr görünürdü. Rudoy sürücüyə izah edib ki, üzlükləri quşüzümü ilə ləkələyib.

Yedakinin sözlərinə inanmaq olarsa, cinayəti Rudoyun özünün törətməsi ehtimalı yaranırdı. Halbuki Rudoy vilayət partiya komitəsi tərəfindən Lenin ordeni ilə təltif olunmağa təqdim edilmiş və namizədliyi SSRİ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə keçirilmək üçün təsdiqlənmişdi.

Aleksandr Rudoy Belarusda anadan olub. Müharibə illərində ailəsi Mariinskə köçüb, o, burada kənd təsərrüfatı texnikumunu bitirib, sonra Voronej Kənd Təsərrüfatı İnstitutuna daxil olub, Kuzbassın müxtəlif şəhər icraiyyə komitələrində çalışıb, kənd təsərrüfatına rəhbərlik edib və onun zamanında hər yerdə rekord məhsuldarlıq qeydə alınıb. Qalina Aleksandrovskayanın qətlə yetirilməsindən bir neçə ay əvvəl “Şərəf Nişanı” ordeni ilə təltif edilib.

Əyalətdə xəbərlər tez yayılır. Əməliyyat müvəkkili İvan Kuzminovun sözlərinə görə, Qalinanın dəfn mərasimi minlərlə insanın iştirak etdiyi mitinqə çevrildi. Tomskdan bir neçə avtobusla nümayəndə heyətləri gəlmişdi. İnsanlar hökumətə məxsus “Volqa”nın işə bulaşdığını artıq bilirdilər və işin ört-basdır ediləcəyindən qorxurdular.

İkinci söhbət zamanı Rudoy etiraf etdi ki, sürücünü arvadının yanına, Kemerovoya getməyə özü buraxıb. Digər suallara isə yayındırıcı cavablar verirdi. Sonra Yeştokin, vilayət icraiyyə komitəsi və Moskva ilə əlaqə saxlanılmasını tələb etməyə başladı. O, avtomobilin oğurlandığını söylədi. Dediyinə görə, qətl günü səhər dəmir yolu vağzalının bufetində səhər yeməyi yeyərkən “Volqa”nı oğurlayıblar. Çaşqın vəziyyətdə qalan Rudoy nə milisə, nə də digər dövlət orqanlarına müraciət edib, itkin düşmüş “Volqa”nı özü axtarmağa qərar verib. Onun sözlərinə görə, yolüstü maşınlarla rayon ərazisini gəzərkən Çumay kəndinin kənarında, yolun yaxınlığında öz avtomobilini görmüşdü. Yanında isə heç kim yox idi.

“Avtomobil çirk içində olub. Ön oturacağın üzlüyünün üzərində duru insan nəcisi, arxa oturacağın üzlüyündə isə qusuntu varmış. Avtomobildə ciddi zədələnmələr aşkar etməyən Rudoy çayın yanına gedərək maşını yuyub. Üzlükləri yumayıb, sadəcə təmizləyib.

Sonra Rudoy səhər düşündüyü kimi Kemerovoya getməyib, Mariinskə qayıdıb, lakin bunun səbəbini izah edə bilmədi. Mağazadan quşüzümü alıb ailəsinə məxsus yaşıl bel çantasına qoydu və Kemerovoya gedib. Evdə Rudoy arvadından avtomobilin oturacaq üzlüklərini yumağı xahiş edib, lakin baş verənlər barədə heç kimə danışmayıb”, — müstəntiq Qorojeev Rudoyun dediklərinə əsasən idarə jurnalında yazırdı.

Rudoyun “Volqa”nın oğurlanması barədə dediklərini yoxlamaq üçün məhsul yığımına ezam edilmiş və daim Mariinsk rayonunda olan bütün avtomobillər yoxlanıldı. Lakin heç kim Rudoyun ifadəsini təsdiqləyə bilmədi. Eyni zamanda ekspertlər xidməti avtomobili yoxladılar. Salonun içərisində çoxlu qonur ləkələr aşkar edildi. Sonrakı ekspertiza onların qan olduğunu müəyyənləşdirdi.

Həmçinin müəyyən edildi ki, 74-71 KEJ nömrəli “Volqa”da kustar üsulla hazırlanmış xüsusi alışdırma kilidi sistemi var və bu sistem kənar şəxsin mühərriki işə salmasını tamamilə istisna edir. Alışdırma kilidində hər hansı alətdən və ya başqa açardan istifadə edildiyini göstərən izlər aşkarlanmadı.

Müstəntiqlər Rudoyun versiyasının inandırıcı olmadığını göstərən çoxsaylı sübutlar topladıqdan sonra onu fəal şəkildə dindirməyə başladılar. Nəticədə məmur etiraf etdi ki, həqiqətən də Qalyanı maşına mindirib aparmışdı.

Hər şey Rudoyun qətldə iştirak etdiyini göstərirdi, lakin həmin mərhələdə onun günahını sübut etmək mümkün deyildi. Bütün dəlillər yalnız dolayı xarakter daşıyırdı. Lakin vilayət prokuroru İvan Revyakin riskə gedərək şübhəlinin üç sutka müddətinə həbs edilməsinə icazə verdi. 

Bu müddət ərzində əməliyyatçılar Rudoyun günahını qəti şəkildə təsdiqləməyə imkan verəcək bir sübut tapmalı idilər.

Əməliyyatçıların xatirələrinə görə, müstəntiqlər həbs protokolunu kimin tərtib edəcəyi barədə uzun müddət mübahisə etmişdilər. Heç kim sənədi imzalamaq və məsuliyyəti öz üzərinə götürmək istəmirdi. Revyakinin qızı Nina həmin işi ömrünün sonuna qədər xatırlayırdı. Onun sözlərinə görə, bu iş atasının saçlarına çoxlu dən salmış və səhhətini ciddi şəkildə sarsıtmışdı.

Milis əməkdaşları yenidən Mariinsk rayonuna yollanaraq yerli sakinləri ikinci dəfə dindirməyə başladılar. Nəhayət, qətl günü maral fiqurlu “Volqa”nı xatırlayan çörək mağazasının sürücüsü və ekspeditorunun izinə çıxdılar.

Onlar sürücünü yaxşı xatırlayırdılar, çünki yağışdan sonra palçıq içində qalmış dar yolda bir-birlərinə yol verə bilməmiş və mübahisə etmişdilər. Üstəlik, avtomobilin salonunda bir qız da görmüşdülər.

Şahidlər həbs müddətinin başa çatmasına cəmi bir neçə dəqiqə qalmış prokurorluğun kabinetinə daxil oldular. Dindirmə təxminən dörd saat davam etdi.

“Rudoy Pokrovka kəndindən çıxandan sonra, kəndin kənarından təxminən 300–400 metr aralıda guya qarşısına çıxan xəndəyə görə qəfil əyləcə basdığını və adının Qalya olduğunu öyrəndiyi qızın başının radioqəbuledicinin haşiyəsinə dəydiyini bildirdi. Zərbədən qız huşunu itirmiş, yarılmış başından qan axmışdı. Rudoy danışmağa davam etdi: 

“Maşınla tarlada ora-bura getməyə başladım. Bir saman yığınına yaxınlaşdım, Qalanı maşından çıxarıb saman yığınının üstünə qoydum, üstünü də samanla örtdüm. Oradan uzaqlaşdım, amma sonra geri qayıdıb onu xəstəxanaya aparmaq qərarına gəldim. Qalyanın yanına yaxınlaşıb onu maşına aparmaq istəyəndə gözlərinin geniş açıldığını gördüm. Bütün bədəni qıcolmadan titrəyirdi. Özümü itirmiş vəziyyətdə idim, baqajdan baltanı götürüb Qalanın bədənini örtən samanın üstündən ona bir neçə zərbə vurdum... Sonra Qalyanı örtən samanı yandırdım və oradan uzaqlaşdım”, — müstəntiq Qorojeev idarə jurnalında yazırdı.

Lakin hadisə yerində istintaq eksperimenti keçirilərkən məlum oldu ki, Çumay yolunda heç bir xəndək yoxdur. Həmçinin müəyyən edildi ki, cəsəd ilk dəfə müayinə edilərkən kəllə sümükləri yanmış olduğundan onlar araşdırılmayıb. Cinayət böyük rezonans doğurmuşdu və Moskvanın nəzarətində idi. Buna görə cəsədin ekshumasiyası ilə təkrar məhkəmə-tibbi ekspertizası keçirilməsi qərara alındı. 

Ekspertlər belə nəticəyə gəldilər ki, kəllə sınıqları, eləcə də kürəkdəki yaralar balta tipli alətlə vurulan zərbələrin nəticəsidir və onları avtomobilin radioqəbuledicisinin haşiyəsinə dəyməklə almaq mümkün deyil. Bununla belə, xəsarətlər huşun itirilməsinə səbəb ola bilərdi, lakin ani ölüm istisna edilirdi. Qız yandırıldığı zaman hələ sağ imiş.

Qətlin necə törədildiyi aydınlaşdı. Lakin motiv hələ də məlum deyildi. Bu baxımdan öldürülənin üzərində alt paltarının olmaması mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Bu, qətldən əvvəl zorlama törədildiyini və ya buna cəhd edildiyini göstərə bilərdi.

İstintaqın bu mərhələsində Rudoy yenidən ifadəsini dəyişmək və avtomobilinin oğurlanması versiyasına qayıtmaq qərarına gəldi. Növbəti dindirmələrin birində Rudoy cinayət işindəki ifadələrinin yeddi səhifəsini cırıb yedi. 

Sonra həbsdə olan məmur danışdı ki, böyük qardaşı Qavrila müharibə zamanı almanlara təslim olub, müharibədən sonra Kanadada yaşayıb və casus olub. İndi isə gizli şəkildə Kuzbassa qayıdıb. Guya Aleksandr ona xidməti “Volqa”nı verib və görünür, qızı da məhz o öldürüb. Rudoy vətən xaini olan qohumunu ifşa etməkdən qorxduğunu iddia edirdi. 

Müstəntiqlər bu versiyanı da yoxladılar və işə KQB ilə hərbi kəşfiyyatı cəlb etdilər. Rudoyun həqiqətən qardaşı var idi, lakin o, müharibə zamanı qəhrəmancasına həlak olmuşdu və hətta “Qırmızı Ulduz” ordeninə layiq görülmüşdü. Lakin ailə üzvlərindən heç kim həmin ordeni götürməmişdi.

Rudoy Leninsk-Kuznetskidə işlədiyi vaxt da yoxa çıxan bir qızı maşınına mindirmişdi. Milis yalnız agentura yolu ilə bu cinayət barədə məlumat əldə etdi. O zaman da onu dindirdilər. O, qızı maşına mindirdiyini inkar etməmişdi. Lakin cəsəd tapılmadı. Buna görə bu cinayət də ona ittiham kimi təqdim edilmədi.

Qalyanın qətlindən iki il əvvəl Mariinskdə başqa bir qız da eyni üsulla öldürülmüşdü. Kemerovo əməliyyatçıları bunun da Rudoyun işi olduğuna şübhə etmirdilər. Lakin həmin cinayətə görə qızın sevgilisi məhkum edilmişdi və köhnə cinayət işinə yenidən baxılmadı. Üstəlik, Moskvadan yalnız Aleksandrovskayanın qətlinə görə məhkəmə keçirmək barədə göstəriş gəlmişdi. 

Kriminal jurnalistlərin məlumatına görə, Rudoyun taleyi ilə bağlı qərarı şəxsən Leonid Brejnev vermişdi. Ona işi ört-basdır etmək, Rudoyu məsuliyyətdən kənarda saxlamaq təklif olunmuşdu ki, bütün hökumətin nüfuzuna xələl gəlməsin. Lakin baş katib bunu etmədi.

Məhkəmə Mariinskdə, yerli Mədəniyyət Evində keçirildi. Kemerovo Vilayət Məhkəməsinin səyyar iclasına məhkəmənin sədri Pyotr Borodko özü rəhbərlik edirdi. Hökm səsgücləndiricilər vasitəsilə yayımlanırdı. Binanın qarşısında minlərlə insan toplaşmışdı. İnsanlar çox aqressiv əhval-ruhiyyədə idilər və Rudoyun yüngül cəza ilə canını qurtaracağına inanırdılar. Lakin Kemerovo Vilayət Məhkəməsinin cinayət işləri üzrə məhkəmə kollegiyası Rudoyu güllələnmə cəzasına məhkum etdi. 

Aleksandr Rudoy “Sovet İttifaqı tarixində ən yüksək vəzifəli manyak” hesab olunur. Ölümünün dəqiq tarixi məlum deyil. Cinayət işinin üzərindən məxfilik qrifi hələ də götürülməyib.

Rudoyun ailəsi hökmdən sonra Kuzbassdan köçdü və soyadını dəyişdirdi. Aleksandr hökmün icrasını gözlədiyi müddətdə heç kim yanına gəlmədi və heç kim ona məktub yazmadı.

Hazırladı: Yadigar Sadıqlı

Mənbə: Burada