Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev iki ölkə arasında əlaqələrin intensivləşdirilməsi barədə razılığa gəliblər. Telefon danışığı sentyabrın 7-də Rusiya tərəfinin təşəbbüsü ilə baş tutub.

Azərbaycan Prezidentinin Mətbuat Xidmətinin yaydığı məlumata görə, liderlər Moskva ilə Bakı arasında iqtisadi, ticarət və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın aktual məsələlərini müzakirə ediblər.

Danışıqların yekununda Vladimir Putin və İlham Əliyev müxtəlif səviyyələrdə ikitərəfli əlaqələrin intensivləşdirilməsi barədə razılığa gəliblər.

Beləliklə, demək olar ki, Putin özü Bakıya zəng edib və münasibətlərin bərpasına doğru addımlardan danışıb. Sual yaranır: Rusiya hərbçilərinin Azərbaycanın sərnişin təyyarəsini vurmasından sonra Kreml artıq neçə ildir münasibətlərin bərpasında niyə bu qədər israr edir? Buna nə üçün bu qədər ehtiyac duyur? Üstəlik, görünür, söhbət siyasi dialoqu məhz təyyarə faciəsindən əvvəlki səviyyədə bərpa etmək cəhdindən gedir. Çünki ticarət-iqtisadi əlaqələr sahəsində heç nə dəyişməyib – hər iki istiqamətdə mal tədarükü əvvəlki qaydada davam edir. Soyuqluq məhz siyasi münasibətlərdə yaranıb və bu günədək davam edir.

Avqustun ortalarında baş verən son hadisəni xatırlayaq. Həmin vaxt Azərbaycanın bütün hakimiyyətyönümlü KİV-ləri Azərbaycan Respublikasının siyasəti və rəhbərliyi barədə xoşagəlməz fikirlər səsləndirən üç rusiyalı bloqerin hərəkətlərini xorla pislədi. Azərbaycanın Baş Prokurorluğu isə hətta həmin şəxsləri İnterpol vasitəsilə beynəlxalq axtarışa verdi. Və belə qalmaqallar iki ölkə arasında vaxtaşırı baş verir və Moskvaya münasibətləri əvvəlki formata qaytarmağa imkan vermir. Üstəlik, bu cür təxribatlara görə məsuliyyət hər dəfə Rusiya tərəfinin üzərinə düşür.

Birincisi, Kremlin tam nəzarətdə saxladığı media məkanında belə hallara niyə yol verildiyi aydın deyil. İkincisi, bu zaman Rusiya rəhbərliyinin Bakı ilə münasibətləri “əvvəlki vəziyyətinə qaytarmaq” istiqamətindəki israrlı cəhdlərini necə izah etmək olar?

Gürcüstan Strateji Təhlil Mərkəzinin (GSAC) aparıcı eksperti Gela Vasadze Pressklub.az-a açıqlamasında bildirib ki, Putinin Əliyevə zəng etməsini əhəmiyyətini nə şişirtmək, nə də kiçiltmək lazımdır.

“Burada əsas məsələ onların nədən danışması deyil, kimin kimə zəng etməsidir. Putin Bakıya zəng edib və bu, hazırda siyasi kommunikasiyanın bərpasında hansı tərəfin daha çox maraqlı olduğunu kifayət qədər aydın göstərir. Bununla belə, rəsmi məlumatda münasibətlərin əvvəlki səviyyəsinə qayıdış barədə bir kəlmə də yoxdur. Söhbət iqtisadiyyat, humanitar əlaqələr və təmasların intensivləşdirilməsindən gedir. Yəni, Moskva köhnə münasibətləri bərpa etməyə deyil, yeni reallığa uyğunlaşmağa çalışır.

Çünki Rusiya artıq Azərbaycanı itirib. Söhbət ticarət, diplomatik münasibətlər və ya əlaqələrin tamamilə kəsilməsindən getmir – Bakı Moskva ilə qarşıdurmaya qətiyyən can atmır. Lakin Rusiya Azərbaycanı onun reaksiyasını daim nəzərə almalı olan ölkə kimi itirib. Qarabağda Rusiya sülhməramlıları yoxdur, Ermənistan-Azərbaycan prosesi getdikcə Moskvadan daha az asılıdır, yeni nəqliyyat marşrutları və yeni regional düzən formalaşır. Bu düzəndə Bakı Kremlə boylanmaq məcburiyyətində deyil. Üstəlik, Azərbaycan Ukraynanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini nümayişkaranə şəkildə dəstəkləyir və Moskva bunun qarşısını ala bilmir.

Məhz buna görə Rusiyanın informasiya məkanında Azərbaycana qarşı davamlı hücumları yalnız ayrı-ayrı bloqerlərin, ekspertlərin və ya təbliğatçıların fəaliyyəti ilə izah etməzdim. Problem daha dərindir. Rusiya siyasi düşüncə baxımından hələ də imperiyadır və imperiya keçmiş periferiyasının müstəqilliyinə sakit yanaşa bilmir. Onun üçün normal qonşu Moskvanın xüsusi hüquqlarını tanıyan qonşudur. Qonşu bunu etməyi dayandıranda isə nankorluq, xəyanət, millətçilik və imperiyanın qıcıqlanmasını ifadə edən digər standart ittihamlar səslənməyə başlayır”, – analitik bildirib.

Onun sözlərinə görə, hazırkı vəziyyətin paradoksu da məhz bundan ibarətdir.

“Bir tərəfdən, Putin Əliyevə zəng edir və siyasi kommunikasiyanı bərpa etməyə çalışır. Digər tərəfdən isə Rusiyanın siyasi və informasiya məkanı vaxtaşırı Azərbaycanla özünün nəyəsə haqqı çatdığını düşünən dövlət dili ilə danışmaqda davam edir. Lakin bu dil bu gün getdikcə daha az təsir göstərir, çünki artıq onun arxasında əvvəlki güc yoxdur.

Azərbaycanın reaksiyası da bu baxımdan çox göstəricidir. Bakı qarşıdurma axtarmır, ticarəti qoruyub saxlayır, əlaqələri davam etdirir, dialoqa hazırdır. Amma eyni zamanda, yol verilən hədlərə getdikcə daha sərt münasibət göstərir. Məncə, son illərin əsas dəyişikliklərindən biri məhz budur. Moskva münasibətlərin normallaşmasını qonşunun əvvəlki koordinat sisteminə qayıtması kimi qəbul etməyə öyrəşib. Bakı isə normallaşmaya tamamilə fərqli yanaşır – bunu iki suveren dövlət arasındakı münasibətlər kimi qəbul edir. Bu münasibətlərdə heç kimin digərinə xarici və daxili siyasətini diktə etmək hüququ yoxdur.

Buna görə də bütün bu münasibətlərin əsas nəticəsi məhz Kreml üçün olduqca xoşagəlməzdir. Rusiya növbəti dəfə öz zəifliyini nümayiş etdirdi. O, Azərbaycanı kursunu dəyişməyə məcbur edə bilmədi, əvvəlki asılılıq səviyyəsini bərpa edə bilmədi, onun müstəqil xarici siyasətinə mane ola bilmədi və indi əlaqələrin bərpasını özü təşəbbüs edir. İmperiyalar isə zəifliyi bağışlamır. Üstəlik, bunu təkcə onların rəqibləri etmir. İlk növbədə, özlərinin periferiyası hesab etməyə öyrəşdikləri tərəflər bunu bağışlamır”, – Vasadze xəbərdarlıq edib.

Rauf Orucov