ABŞ Prezidenti Donald Tramp İrana qarşı əməliyyatların bərpası ehtimalının müzakirə olunduğu bir vaxtda İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ilə telefon danışığı aparıb. Bu barədə “The Wall Street Journal” (WSJ) qəzeti məlumat yayıb.

“ABŞ İrana qarşı bombardmanları bərpa etməyə hazırlaşarkən Tramp Yaxın Şərqdəki müttəfiqini mövcud vəziyyət barədə məlumatlandırmaq üçün Netanyahuya zəng edib”, – WSJ danışığın məzmunundan xəbərdar olan mənbələrə istinadən yazır.

Qəzetin məlumatına görə, telefon danışığı Trampın yüksək rütbəli hərbçilərlə keçirdiyi müşavirədən bir neçə gün sonra baş tutub. Həmin müşavirədə İrana qarşı zərbələrin bərpası ehtimalı müzakirə olunub.

Danışıqlar ABŞ-da seçki kampaniyasının davam etdiyi, İsraildə isə seçkilərdən sonra mürəkkəb siyasi vəziyyətin yarandığı bir vaxta təsadüf edib.

Tehran mediasının məlumatına görə, İranın ali rəhbəri və Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı ayətullah Müctəba Xamenei də komandirlərlə müşavirə keçirib. O, ölkəyə qarşı təhdidlərə cavab olaraq zərurət yaranan istənilən yerdə əməliyyatlar aparmağa hazır olmağı tapşırıb.

“Bu görüşdə İslam İnqilabının rəhbəri düşmənlərlə güclü qarşıdurmaya hazır olmağın və döyüş hazırlığının lazımi səviyyədə saxlanılmasının maksimum çəkindirmənin əsas elementlərindən biri olduğunu bildirib. O, istənilən səviyyədə və istənilən növdə təhdidə coğrafi məhdudiyyətlər olmadan dərhal və effektiv cavab verilməli olduğunu vurğulayıb”, – “Mehr” agentliyi məlumat yayıb.

Müşavirədə İran Silahlı Qüvvələrinin Mərkəzi Qərargahı “Xatəm əl-Ənbiya”nın komandanı Əli Abdollahi, İran Ordusunun komandanı Əmir Hatəmi və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun baş komandanı Əhməd Vahidi iştirak ediblər. Hərbi rəhbərlər ali rəhbərə Silahlı Qüvvələrin Fars körfəzi sahillərində, Hörmüz boğazı və Oman körfəzi ərazilərində, eləcə də ölkənin şimal-qərb və cənub-şərq sərhədlərində döyüş hazırlığı vəziyyəti barədə məlumat veriblər. Onlar həmçinin hərbi istehsalın vəziyyəti, silahlar və kəşfiyyat vasitələri haqqında məlumatları diqqətə çatdırıblar.

Ayətullah bildirib ki, düşmən İrana yenidən hücum edərsə, qarşıdurmanın nə vaxt başa çatacağına yalnız İran hərbçiləri qərar verəcəklər. Müşavirədə, “amerikalı-sionist düşmənin bütün maddi və qeyri-maddi aktivlərinin İran Silahlı Qüvvələrinin zərbə məsafəsində olması” barədə qərar qəbul edilib.

İkinci xəbər Azərbaycan üçün daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki burada ABŞ və İsraillə müharibə bərpa olunarsa, İranın şimal-qərb sərhədləri istiqamətində də zərbələr endirməyə hazır olduğu açıq şəkildə bildirilir. Həmin istiqamətdə isə Türkiyə və Cənubi Qafqaz yerləşir. Tehranda indiyədək Ermənistanı yaxın dost və tərəfdaş kimi qəbul edirlər. Azərbaycanı isə mütəmadi olaraq ya öz ərazisində “sionist hərbi bazalar” yerləşdirməkdə, ya da ABŞ və İsrailin döyüş təyyarələrinin şimaldan İrana zərbələr endirməsi üçün tranzit imkanları yaratmağa hazır olmaqda ittiham edirlər.

ABŞ və İsrail tərəfindən bombardmanlar bərpa olunarsa, İranın şimal-qərb sərhədləri istiqamətində zərbələr endirmək ssenarisini həyata keçirməsi ehtimalı nə qədərdir? Tehranın coğrafi məhdudiyyətlər olmadan təhdidlərə cavab verməyə hazır olduğu barədə bəyanatları və İran qüvvələrinin şimal-qərb sərhədində döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirilməsi ilə bağlı göstərişlər fonunda Azərbaycanın infrastrukturu nə dərəcədə qorunur?

İran rəhbərliyinin qərarına əsasən, İran Silahlı Qüvvələrinin zərbə məsafəsində elan edilən “amerikalı-sionist düşmənin aktivləri” kateqoriyasına Azərbaycandakı obyektlərin daxil edilməsi riski nə qədərdir? Azərbaycan öz ərazisində “sionist hərbi bazalar” yerləşdirməsi və ABŞ və İsrail aviasiyası üçün hava dəhlizi təqdim etməyə hazır olması barədə İranın ittihamlarını necə zərərsizləşdirə bilər?

İranın şimal-qərbi ilə həmsərhəd olan Türkiyə Azərbaycana qarşı mümkün təcavüzün və ya gərginliyin artmasının qarşısının alınmasında hansı rolu oynaya bilər? İranın hərbi rəhbərliyinin artıq ali rəhbərə kəşfiyyat vasitələrinin vəziyyəti və şimal-qərb sərhədlərində qüvvələrin döyüş hazırlığı barədə məruzə etdiyini nəzərə alsaq, Azərbaycan kəşfiyyat və müdafiə sahələrində hansı qabaqlayıcı addımları atmalıdır?

Pressklub.az bu sualları tanınmış hərbi ekspert, Azərbaycanın Müdafiə Nazirliyinin İnformasiya-analitik idarəsinin keçmiş əməkdaşı Azad İsazadəyə ünvanlayıb.

Onun fikrincə, məsələ çox ciddidir və vəziyyət qeyri-sabit olaraq qalır.

“Analizə ardıcıllıqla, ABŞ və İsrail koalisiyasından başlamaq lazımdır. İsraildə seçkilər keçirilib və Netanyahu bloku öndə olsa da, vəziyyət birmənalı deyil, hökumətin formalaşdırılması məsələsi isə hələ də sual altındadır. Trampı isə noyabrda keçiriləcək Konqres seçkilərindən sonra daha mürəkkəb vəziyyət gözləyir. Təsadüfi deyil ki, o, güc əməliyyatının başlanması barədə seçkilərdən sonrakı dövr kontekstində danışıb. Bu, həm İsraildə, həm də ABŞ-da daxili siyasi vəziyyətlə bağlıdır. Bu müharibə əhalinin diqqətini yayındırmaq, eləcə də hərbi vəziyyət elan etmək imkanı baxımından onun maraqlarına uyğun ola bilər. Çünki müharibə aparan ölkədə yenidən seçkilərin keçirilməsinə və hökumətin formalaşdırılmasına vaxt qalmır. İsraildə vəziyyət məhz belədir, Tramp da hərbi əməliyyatları bəhanə edərək paralel şəkildə seçkilərdə saxtakarlığa yol verildiyini bəyan edə bilər.

Beləliklə, İsrail və ABŞ rəhbərliyi vətəndaşların  diqqətini daxili problemlərdən yayındırmağa və müxalifətə – ABŞ-da Demokratlar Partiyasına, İsraildə isə seçkilərdə ikinci yeri tutan bloka təzyiq göstərməyə çalışacaq. Məqsəd daxili qarşıdurmanı aradan qaldırmaq və İrana qarşı əməliyyatlara maneə yaranmasının qarşısını almaqdır. Bundan başqa, ABŞ qanunvericiliyinə əsasən, prezident Konqreslə razılaşdırmadan 60 gün ərzində hərbi əməliyyatlara başlamaq və onları aparmaq hüququna malikdir. ABŞ-ın yeni seçilmiş Konqresi yanvar ayından fəaliyyətə başlayacaq. Deməli, zərurət yaranarsa, Trampın müharibənin davam etdirilməsi barədə qərarı hazırkı, yəni əvvəlki tərkibli Konqresdən keçirmək üçün 60 günü var.

Hadisələrin sonrakı inkişafı hətta hərbi vəziyyətin elan edilməsinə, seçkilərin nəticələrinin ləğvinə və seçkilərin qeyri-müəyyən müddətə təxirə salınmasına qədər gedib çıxa bilər. ABŞ və İsrail orduları quru əməliyyatı keçirməyəcək, zərbələr yenidən havadan endiriləcək. Buna görə də İran ordusu onlara birbaşa ciddi hərbi zərər vura bilməyəcək. Lakin İran bunu anlayır və cavab zərbələrini infrastruktur və enerji obyektlərinə, eləcə də düşmənin zərbə məsafəsində olan maddi və qeyri-maddi aktivlərinə yönəldəcək. Fars körfəzi ölkələri və sünni monarxiyaları da zərbələrə məruz qala bilər. Bundan əlavə, Türkiyəyə və Cənubi Qafqaza, ilk növbədə isə Azərbaycana zərbələr endirilməsi təhlükəsi xeyli artacaq”, – ekspert bildirib.

Onun sözlərinə görə, belə zərbələrin həqiqətən endirilməsi də istisna deyil.

“Əvvəlki eskalasiyalar zamanı İran raketləri artıq Türkiyə ərazisindən keçib, hətta Türkiyə ərazisinə düşüb. Azərbaycana isə dronlar gəlib çatıb. Buna görə də daha ciddi zərbələrin endirilməsi ehtimalı var. Azərbaycan təhlükəsizlik tədbirləri görür, lakin əvvəlki münaqişələr göstərib ki, hətta güclü hava hücumundan müdafiə sistemləri də ballistik və qanadlı raketlərin, eləcə də pilotsuz uçuş aparatlarının zərbələrini tam neytrallaşdıra bilmir. Zərbələr hətta “Patriot” komplekslərinin əhatə zonalarında da hədəfə çatıb. Azərbaycanın isə “Patriot” sistemləri yoxdur.

Azərbaycanın silahlanmasında Rusiyanın istehsalı olan S-300 zenit-raket kompleksləri və digər hava hücumundan müdafiə vasitələri var. Onların hava məkanını tamamilə qoruyub-qoruya bilməyəcəyi açıq sual olaraq qalır. Raketlərin və dronların bir hissəsi vurulacaq, lakin hər şey Tehranın hücumunun miqyasından asılıdır. Ukraynadakı müharibənin təcrübəsi göstərir ki, ballistik raketlər və pilotsuz uçuş aparatları hətta güclü müdafiə sistemlərini də mütəmadi olaraq yarıb keçir. Bu real təhlükə qarşıdurmanın bütün dövrü ərzində qalacaq. Belə şəraitdə Azərbaycanın ata biləcəyi ən təsirli addım İranla qapalı, qeyri-rəsmi danışıqlar aparmaq və razılaşmalar əldə etmək məqsədilə cavab imkanlarını nümayiş etdirməkdir.

Bundan əvvəl, Naxçıvana dron hücumundan sonra Bakı qeyri-rəsmi səviyyədə Prezident Pezeşkianın Azərbaycan ərazisinə zərbələrin dayandırılacağına dair təminat verməsinə nail olmuşdu. Əsas təzyiq rıçaqı İranda yaşayan milyonlarla azərbaycanlıdır. İran azərbaycanlılarının etirazlarda iştirak etməkdən çəkindirilməsi Bakının əlində təsirli arqumentlərin olduğunu göstərir. Bu arqumentlərdən indiki vəziyyətdə də istifadə etmək mümkündür.

Əsas xarici amil Respublikaçılar Partiyasının Konqres seçkilərində nə dərəcədə məğlubiyyətə uğrayacağıdır. Demokratlar Partiyası Konqresin hər iki palatasında çoxluq əldə edərsə, sonradan cinayət təqibinə məruz qalmaq təhlükəsi və neft qiymətlərinin kəskin artması Tramp administrasiyasını hərbi əməliyyat keçirməkdən çəkindirə bilər”, – İsazadə istisna etməyib.

Rauf Orucov