İran artıq altıncı gündür bombalanır. Biz, ölkə sakinlərinin bunu necə yaşadıqları barədə demək olar, heç nə bilmirik. Onlar ABŞ və İsrailin hücumlarını necə keçirirlər? İşləməyən internet və müharibə şəraitində həyat barədə nadir şahidlikləri təqdim edirik.

Fars körfəzində yeni müharibənin ilk günlərindən etibarən İsrail və ABŞ-ın raket zərbələri İranda yerləşən strateji hədəflərə yönəldilib və bu hədəflərin bəziləri birbaşa şəhərlərin daxilində yerləşir. Müxtəlif qiymətləndirmələrə görə, İslam Respublikasının hakimiyyət nümayəndələri və hərbi komandirlər də daxil olmaqla, bombardman nəticəsində 40-50 nəfər həlak olub. Lakin İslam Respublikasının adi sakinləri də bu hücumlardan əziyyət çəkirlər. İnternetin kəsilməsi səbəbindən ölkədə baş verənlər barədə məlumat son dərəcə azdır. Buna baxmayaraq, dünyanın iri media qurumlarının jurnalistləri yerli sakinlərlə danışa biliblər. The New York Times, BBC, The Wall Street Journal, Guardian və Reuters materiallarında İslam Respublikası sakinlərinin yeni müharibənin başlanmasını necə yaşadıqları təsvir olunur (Salam PIX, Abaca, Sipa USA, TASS, Tasnim News, AFP, Getty Images fotoşəkillərindən istifadə olunub).

Tehranda tikililər sıx olduğundan, şəhər daha çox zərər görür

Tehranın sıx tikiliyə malik olması səbəbindən aviazərbələr yaşayış binalarına və xəstəxanalara da ziyan vurub.

İran Qızıl Aypara Cəmiyyətinin məlumatına görə, martın 3-nə qədər ABŞ və İsrail bombardmanları nəticəsində 787 iranlının öldüyü məlum idi. Müharibənin ilk günlərindən etibarən zərbələr Tehran və digər şəhərlərdəki strateji obyektlərə yönəlib. Dövlət binaları və ayətullah Xameneinin iqamətgahı ilə yanaşı, məsələn, hava limanı və dövlət televiziyasının ofisi də bombardman edilib.

Tehran əhalinin son dərəcə sıx yaşadığı və tikililərin bir-birinə çox yaxın yerləşdiyi şəhərdir. The New York Times-a danışan sakinlərin sözlərinə görə, paytaxtın yaşayış məhəllələri hökumət strukturlarından və təhlükəsizlik qurumlarının binalarından demək olar ki, ayrılmır.
61 yaşlı mühəndis Mina jurnalistlərə bildirib ki, martın 1-də televiziyanı izləyərkən evindən üç bina aralıdakı ofisə endirilən zərbənin partlayış səsini eşidib.

“Zərbələr çox yaxındadır, səsləri qulaqbatırıcıdır. Dua edin ki, bu gecəni sağ keçirək”, – Mina The New York Times müxbirinə göndərdiyi səsli mesajda deyib.

Onun sözlərinə görə, partlayışın zərbə dalğası evindəki pəncərə və qapıları, eləcə də küçədəki bütün binaların şüşələrini sındırıb. Nəşrin başqa bir müsahibi isə pəncərənin yanında dayanarkən güclü partlayışı gördüyünü deyib: “Mən elə bildim ki, mənzil uçacaq. Bu dəhşətli idi”.

Tehranda telekommunikasiya qülləsinə edilən zərbə nəticəsində yaxınlıqdakı “Qandi” özəl xəstəxananın personalı bütün xəstələri təxliyə etməli olub. Bundan başqa, paytaxtda daha bir xəstəxananın və digər şəhərlərdə iki tibbi mərkəzinin də təxliyə edildiyi məlumdur. “Əl-Cəzirə”nin məlumatına görə, paytaxtda bir neçə tibb mərkəzi zədələnib, lakin jurnalistlər hələlik onlara birbaşa zərbələrin endirildiyini qeydə almayıblar.

Bəzi yerli sakinlər isə zərbə təhlükəsi səbəbindən xəstəxanaya getməkdən qorxurlar.
“On yaşlı qızım dializdədir və biz indi tələdəyik. Onu xəstəxanaya aparmaqdan qorxuram. Bəs əgər oranı bombalasalar? Niyə bizi bombalayırsınız?” – Firuzə Sərac Reuters-ə açıqlamasında deyib.

İran dövlət mediası müharibənin ilk günündə Mina şəhərində yerləşən “Şadjare Tayebe” adlı qızlar məktəbinə raketin düşdüyünü də bildirib. İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu ilə əlaqəli Tasnim agentliyinin məlumatına görə, 148 nəfər həlak olub, daha 98 nəfər yaralanıb. Lakin Reuters bu məlumatları hələ təsdiqləyə bilməyib.

Tehran və yaxın şəhərlərdə panika hökm sürür

The Wall Street Journal yazır ki, şənbə günü Tehranda ilk partlayış səsləri eşidiləndə insanlar qida və su ehtiyatı toplamaq üçün mağazalara axışıblar. Reuters-ə danışan sakinlərin sözlərinə görə, yanacaqdoldurma məntəqələrində uzun növbələr yaranıb, yollar isə iflic vəziyyətinə düşüb.

Hücumlar başlayandan az sonra Tehranın bir çox sakini əşyalarını plastik torbalara yığıb paytaxtı tərk edərək dağlarda və ya Xəzər dənizi sahillərində sığınacaq axtarmağa başlayıb. Nə qədər insanın şəhəri tərk etdiyi məlum deyil.

Bununla belə, çoxları paytaxtda qalmağa məcbur olub, çünki gedəcək yerləri yoxdur.
“İnsanlar həqiqətən qorxur”, – anonim qalmaq istəyən neft maqnatı The Wall Street Journal-a bildirib. O özü əşyalarını yığıb Xəzər dənizi sahilindəki villasına qaçıb.

İsrail və ABŞ-ın aviazərbələri yalnız Tehrana yönəlmir. Paytaxtdan 42 kilometr qərbdə yerləşən və hərbi sənaye mərkəzi sayılan Kərac şəhərinin sakini BBC-yə intensiv bombardmanlardan danışıb. O, ilk gecə ard-arda 17 partlayış saydığını bildirib.

“Zərbələr o qədər güclü idi ki, ev titrəyirdi. Güclü partlayış səsləri eşidirdim. Sadəcə hansısa təhlükəsiz yerə çatmağa çalışıram”, – o əlavə edib.

Türkiyə və İraq sərhədlərinə yaxın yerləşən Urmiya şəhərində isə bir qadın Reuters-ə sığınacaqların və hər hansı yardımın tamamilə olmadığından şikayət edib. Martın 3-də bu şəhərdə də partlayış barədə məlumat yayılıb.

İran şəhərlərinin sakinləri mediaya danışarkən bildiriblər ki, ölkədə növbəti dəfə internetin kəsilməsi onları dünyadan tamamilə təcrid edib. Buşehr liman şəhərinin yaşlı sakini Fatimə Reuters-ə deyib ki, şəbəkənin qeyri-sabit işləməsi və elektrik kəsintiləri səbəbindən övladları ilə əlaqə saxlaya bilmir: “Mənim uşaqlarım mənə zəng edir, amma internet demək olar ki, işləmir. Çox qorxuram, çox qorxuram ki, bu bombardmanlar zamanı öləcəyəm və onları bir daha görməyəcəyəm”.

Şəhərlərdə iğtişaşlar müşahidə olunmur

Bununla belə, şəhərlərdə iğtişaşlar yoxdur. BBC ilə danışan Kərəc sakininin sözlərinə görə, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu hələ də yerlərdə nəzarəti saxlayır.

“Mən düşünürəm ki, Xameneinin ölümü və onun son etirazlar zamanı öldürdüyü insanların sayı artıq mövcud olan hökumət tərəfdarları ilə əleyhdarları arasındakı uçurumu daha da dərinləşdirib”, – iranlı bildirib.

The New York Times və BBC-nin həmsöhbətləri qeyd ediblər ki, Tehranın hər yerində blokpostlar qurulub və təhlükəsizlik qüvvələri yerli sakinləri və yoldan keçən bütün avtomobilləri diqqətlə yoxlayırlar.

ABŞ dövlət katibi Marko Rubio isə martın 3-də bildirib ki, İrana qarşı ən güclü zərbələr hələ qarşıdadır…