Logo
news content
User
Kateqoriyalar

Analitika

Ermənistanda yeni Konstitusiya qarşıdurması
Müxalifət “döyüşə hazır” vəziyyətdədir, hansı ssenarilər mümkündür?

Ermənistan parlamentinin sədr müavini Vahagn Aleksanyan jurnalistlərlə brifinqdə ölkənin yeni Konstitusiya layihəsinin yaxın bir neçə gün ərzində ictimaiyyətə təqdim olunacağını açıqlayıb. O, layihənin formatı ilə bağlı əlavə məlumatların veriləcəyini və bütün prosesin tam şəffaf həyata keçiriləcəyini bildirib.

Qeyd edək ki, daha əvvəl ədliyyə naziri Srbuhi Qalyan və Baş nazir Nikol Paşinyan sənədin məhz noyabr ayında dərc olunacağını bəyan etmişdilər.

Yeni Konstitusiya layihəsinin dərc olunması ərəfəsində Ermənistanda hakimiyyət və müxalifət arasındakı siyasi mübarizə pik həddə çatıb. Yeni Konstitusiyanı açıq şəkildə "Əliyevsayağı" adlandıran 12 müxalif qüvvə sənədin qəbul edilməsinin qarşısını almaq üçün birləşərək, hakimiyyət üzərində güclü ictimai təzyiq yaratmaq niyyətində olduqlarını bəyan ediblər.

Müxalifət dairələri hesab edir ki, ölkənin əsas qanunu məhz Azərbaycanın tələbi ilə dəyişdirilir. Xatırladaq ki, Azərbaycan sülh sazişinin imzalanması üçün əsas şərtlərdən biri kimi Ermənistan Konstitusiyasının preambulasında (giriş hissəsində) ölkənin Müstəqillik Bəyannaməsinə edilən istinadın – Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə qarşı ərazi iddialarının qaldığı bəndin ləğv edilməsini tələb edir. Hazırlanan yeni Konstitusiyanın giriş hissəsində isə Müstəqillik Bəyannaməsinə istinad olunmayacağı artıq məlumdur.

Yeni Konstitusiya layihəsinin parlamentdə referenduma çıxarılması üçün azı 70 lehinə səs tələb olunur. Son parlament seçkilərində konstitusiya çoxluğunu əldə edə bilməyən hakim "Vətəndaş Müqaviləsi" partiyası müxalifətdən ən azı 6 səs almadan bu qərarı təkbaşına qəbul etmək imkanına malik deyil. Parlamentdəki müxalifət isə layihəni referenduma çıxarmaq üçün hökumətə heç bir dəstək verməyəcəyini qəti şəkildə açıqlayıb.

Müxalifətin bu boykotuna cavab olaraq parlament sədrinin müavini Vahagn Aleksanyan sərt bəyanatla çıxış edib: "Ermənistanda hakimiyyət xalqa məxsusdur. Yeni Konstitusiyanı qəbul etmək və ya rədd etmək səlahiyyətinə malik yeganə varlıq Ermənistan xalqıdır. Xalqın bu müstəsna hüququnu öz siyasi maraqları üçün əlindən almağa çalışan hər kəs siyasi səhnədə uzun müddət qala bilməz".

Xatırladaq ki, baş nazir Nikol Paşinyan daha əvvəl parlament qarşısında kütləvi aksiyalar təşkil etməklə müxalifət deputatlarını yeni layihə lehinə səs verməyə məcbur edə biləcəklərinə işarə etmişdi.

Yeni Konstitusiya layihəsinin ictimaiyyətə təqdim olunması ölkədaxili proseslərin gedişatını kökündən dəyişə biləcək həlledici mərhələdir. Ekspertlər sənədin dərcindən sonra baş verə biləcək hadisələri bir neçə əsas ssenari üzrə proqnozlaşdırırlar.

İlk növbədə sənəddə Müstəqillik Bəyannaməsinə istinadın silinəcəyinin təsdiqlənməsi radikal və revanşist qüvvələrin küçələrə axışmasına səbəb ola bilər. Hakimiyyətin mitinqlər və təzyiq vasitəsilə müxalifəti sındırmağa çalışması İrəvanda fiziki və siyasi toqquşma riskini maksimuma qaldırır.

İkinci ssenariyə görə, müxalifət tələb olunan minimum səsləri verməkdən qəti şəkildə imtina edərsə və ölkə dərin konstitusiya böhranına sürüklənərsə, Nikol Paşinyan hakimiyyəti legitimliyini yenidən təsdiqləmək üçün növbədənkənar parlament seçkilərinə getmək məcburiyyətində qala bilər.

Qeyd edək ki, layihə parlament baryerini müəyyən şəkildə aşarsa, növbəti mərhələ ümumxalq səsverməsi olacaq. İqtidar cəmiyyətə sülh və iqtisadi inkişaf vəd edəcəyi halda, müxalifət bunu "təhlükəsizlikdən imtina" kimi təqdim edərək referendumu boykot etməyə və ya "Yox" dedirtməyə çalışacaq.

Şübhəsiz ki, prosesin uğurlu olması regional sabitlik və Azərbaycanla sülh sazişinin imzalanması üçün əsas psixoloji və hüquqi maneəni aradan qaldıra bilər. Qərb dövlətləri İrəvanın bu addımını dəstəkləsə də, Moskvanın daxildəki qeyri-sabitlikdən təzyiq aləti kimi istifadə edəcəyi istisna olunmur.

Beləliklə, Ermənistanda yeni Konstitusiya layihəsinin elanı sadəcə hüquqi islahat deyil, ölkənin gələcək onilliklərdəki geosiyasi mövqeyini, təhlükəsizlik arxitekturasını və qonşuları ilə münasibətlərini müəyyən edəcək tarixi qırılma nöqtəsidir. Paşinyan hakimiyyəti yaxşı anlayır ki, Azərbaycanın sülh müqaviləsi üçün irəli sürdüyü əsas şərt - Konstitusiyadan ərazi iddialarını ehtiva edən müddəaların təmizlənməsi - yerinə yetirilmədən regionda dayanıqlı sülh və sərhədlərin açılması mümkünsüzdür.

Digər tərəfdən, daxildəki revanşist qüvvələrin və radikal müxalifətin bu addımı "təslimçilik" kimi qiymətləndirərək kütləvi etirazlara hazırlaşması İrəvanı daxili siyasi qasırğanın astanasına gətirib çıxarıb. İqtidarın parlamentdə təkbaşına səs çoxluğuna malik olmaması onu ya kompromislərə, ya da xalqın təzyiqinə və sərt siyasi mübarizəyə əl atmağa məcbur edir.

Yaxın günlərdə layihənin dərc olunması ilə İrəvanda başlayacaq proseslər Ermənistanın ya nəhayət sülhə və regional inteqrasiyaya doğru real addım atacağını, ya da yeni və daha dərin bir siyasi-konstitusiya böhranına sürüklənəcəyini qəti şəkildə göstərəcək.

Turqut